چهاردهم ژوییه

نمایش‌نامه‌ی چهاردهم ژوئیه نخستین جزء از سه‌گانه‌ی معروف رومن رولان درباره‌ی انقلاب فرانسه است. این اثر روایتی است از ماجرای سه روز منتهی به چهاردهم ژوئیه‌ی 1789 و به طور خاص رویدادهای مربوط به تسخیر زندان باستیل در همین روز. جزء میانی این سه‌گانه، دانتون، درباره‌ی انقلابی مشهوری به همین نام است و نمایش‌نامه‌ی گرگ‌ها، بخش آخر آن، روایت‌گر بازتاب انقلاب در میان نیروهای مسلح است.‌ رولان در این سه‌گانه تصویری از یك طغیان بنیادین ارائه می‌کند؛ از لحظه‌ی برآمدن امواج توفانی اجتماعی در دل اقیانوس تا فرونشستنِ دوباره‌اش، و تا بازگشت آرامش به اقیانوس.

در این میان، چهاردهم ژوئیه از اهمیت خاصی برخوردار است. این اثر به سبب بازتاب‌دادن دغدغه‌های سیاسی ـ تاریخی و تعهد بنیادین رولان به آرمان‌های آزادی و عدالت، و نیز نشان‌دادن نقش هنر و مشخصاً تئاتر در تغییرات اجتماعی قابل‌توجه است. در مقایسه با دیگر نمایش‌نامه‌ها و نوشته‌های او، چهاردهم ژوئیه جلوه‌ای مهم از دیدگاه‌های او درباره‌ی نقش شهروندان و اهمیت اقدام جمعی در پی‌گیری آرمان‌های اجتماعی و سیاسی است. از این‌رو، با به‌تصویر‌کشیدن مبارزات مردم عادی علیه ظلم حاکم بر فرانسه‌ در آستانه‌ی انقلاب، تأکید دارد که تغییر واقعی از اراده‌ی مردم‌ ناشی می‌شود و جست‌وجوی آزادی و عدالت تلاشی جمعی است. با این‌حال، او از نقش فرد در تاریخ نیز غافل نیست و به‌خوبی نشان می‌دهد که چگونه افراد بر مسیر تاریخ تأثیر می‌گذارند.

چهاردهم ژوئیه هم‌چنین روایت‌گر روحیه‌ی انقلابی و و شور و شوق مبارزاتی مردم در هنگامه‌ی قیام علیه ستم است و پیچیدگی‌ مسائل و تنگناهای اخلاقی و درگیری‌های درونی‌ای را روایت می‌کند که افراد در بستر آن شور انقلابی تجربه می‌کنند. شخصیت‌های نمایش‌نامه از مسیر همین مسائل و چالش‌ها تحول و تکامل می‌یابند و اوج این سیر تحول شخصیتی در پرده‌ی آخر و صحنه‌های پایانی نمایش‌نامه است، آن‌جا که شخصیت‌ها عزم و تعهدشان به آرمان‌های انقلابی‌ و ساختن جامعه‌ای جدید را بر اساس اصول آزادی، برابری و برادری بیان می‌کنند.

پایان چهاردهم ژوئیه هم جشن است و هم فراخوانی برای اقدام، چنان‌که در عین اذعان به سختی‌های پیشِ رو، مخاطبان را تشویق می‌کند تا آرمان انقلاب را بپذیرند. پایانی سرشار از سرور و امید و آرزوی آزادی آدمی:

ای آزادی، ای نور، ای عشق ما! ای آزادی نوپا! هنوز چه شکننده‌ای! آیا خواهی توانست در برابر توفان‌های پیشِ رو تاب آری؟ ای نهال نورسیده و گران‌قدرِ ما ببال، ببال؛ راست و تنومند برشو و جهان را از دم زاینده‌ی خود شاداب کن!

ای آزادی در پناه بازوان ما آرام گیر! تو را پاس می‌داریم. شوربخت آن‌که بر تو بتازد! تو از آن مایی و ما از آن تو…

ما ترازوی سهم‌انگیز برابری را در جهان به گردش می‌آوریم. ما ارابه‌ی تو را در پناه شمشیر و توپ، از میان آوردگاه‌ها سوی عشق، سوی برادریِ نوع انسان می‌رانیم. برادران! همه برادر! همه آزاد! پیش به سوی آزادی جهان!