دانتون

نمایش‌نامه‌ی دانتون مجلد دوم از مجموعه‌ی تئاتر انقلاب، سه‌گانه‌ی رومن رولان درباره‌ی انقلاب فرانسه است که به حوادث انقلاب فرانسه و ترسیم سیمایی دراماتیک از شخصیت ژرژ دانتون، یکی از چهره‌های برجسته‌ی انقلاب فرانسه، می‌پردازد.

رولان در این نمایش‌نامه ضمن بازنمایی ظریف و روان‌کاوانه‌‌ی شخصیت پیچیده‌ی دانتون و چند شخصیت برجسته‌ی دیگر در انقلاب فرانسه ازجمله روبسپیرِ، کامی دمولن و مارا و سن ژوس، به تضادهای درونی و ضعف‌های شخصیتی دانتون، رابطه‌اش با دیگر رهبران انقلابی و سقوط نهایی‌اش می‌پردازد و تنش میان آرمان‌های انقلابی و واقعیت‌های سخت قدرت سیاسی را به‌خوبی نشان می‌دهد. این اثر گویای بحران سرنوشت‌سازی است که در آن خِردِ رهبران انقلاب کاستی می‌گیرد و باورهای مشترک‌شان، قربانی کدورت‌ها می‌شود.

این درام تاریخی هم‌چنین نگاهی دارد به آرمان‌هایی که انقلاب‌ها را به حرکت درمی‌آورند، و در واقعیت‌های اغلب بی‌رحمانه‌ای دقیق می‌شود که به دنبال انقلاب رخ می‌نمایند. رولان در این اثر ضمن اشاره به چالش‌های اخلاقی رویاروی انقلاب به‌خوبی نشان می‌دهد که چگونه تمنای دست‌یابی به قدرت می‌تواند حتی کسانی را که نیات خیر و مصلحانه دارند فاسد کند. روبسپیر نمود بارز این قسم شخصیت‌هاست. گذشته از این، او خشونت انقلابی را زیر سؤال می‌برد و با اصل «هدف وسیله را توجیه می‌کند» مخالفت می‌ورزد. به نظر او جست‌وجوی آزادی اغلب نیازمند فداکاری‌های بزرگ فردی است و آرمان‌های انقلابی، بسته به نحوه‌ی عملی‌شدن‌شان، ممکن است به آزادی یا استبداد بینجامند.

رومن رولان را بیش‌تر به واسطه‌ی رمان‌هایی نظیر ژان کریستف و جان شیفته می‌شناسند، اما نمایش‌نامه‌‌‌ی دانتون از این‌جهت اهمیت دارد که هم روایت‌گر رویدادهای تاریخی انقلاب فرانسه است و هم نقدی جدی است بر ماهیت قدرت و اخلاق سیاسی. این اثر از یک سو تعهد رولان به موضوعات سیاسی و اجتماعی را از لنز درام تاریخی به‌خوبی نشان می‌دهد و از سوی دیگر به سبب خلق تصویری دقیق از شخصیت و آشفتگی‌های درونی یک رهبر انقلابی، و نیز بررسی معضلات اخلاقی‌ و وجدانی رویاروی انقلابیون اثری شاخص در ادبیات نمایشی فرانسه و جهان به شمار می‌رود.