کارل مارکس (۱۸۱۸–۱۸۸۳) فیلسوف، اقتصاددان، جامعهشناس و نظریهپرداز سیاسی آلمانی بود که بنیانگذار اندیشه مارکسیسم بهشمار میرود. او در شهر ترییر آلمان متولد شد و در دانشگاههای بن، برلین و ینا به تحصیل حقوق و فلسفه پرداخت. مارکس ابتدا تحت تأثیر فلسفه هگل قرار گرفت و بعدها با همکاری فریدریش انگلس، نظریهای جامع دربارهٔ تاریخ، اقتصاد و جامعه ارائه داد که بر پایهٔ تضاد طبقاتی و مادهباوری تاریخی بنا شده بود. او معتقد بود که جوامع انسانی از طریق مبارزه میان طبقات اجتماعی پیش میروند و سرمایهداری نیز سرانجام با بحرانهای درونی خود فرو خواهد پاشید و جای خود را به سوسیالیسم و سپس کمونیسم خواهد داد.
مارکس بیشتر عمر خود را در تبعید گذراند و در لندن ساکن شد، جایی که آثار مهمی چون مانیفست حزب کمونیست (۱۸۴۸) و سرمایه (۱۸۶۷–۱۸۸۳) را نوشت. او در این آثار، نظام سرمایهداری را بهعنوان ساختاری ناعادلانه و استثماری تحلیل کرد که در آن طبقهٔ کارگر (پرولتاریا) نیروی کار خود را در ازای دستمزد به طبقهٔ حاکم (بورژوازی) میفروشد. مارکس پیشبینی کرد که این نابرابریها منجر به آگاهی طبقاتی و انقلاب کارگران خواهد شد، انقلابی که به برپایی جامعهای بدون طبقه و دولت منتهی میشود.
با وجود تأثیر عمیق نظریاتش بر جنبشهای سیاسی و روشنفکری قرن بیستم، زندگی شخصی مارکس با دشواریهای زیادی همراه بود. او اغلب در فقر زندگی میکرد، درآمدی ثابت نداشت و اگر کمکهای مالی انگلس نبود، شاید آثارش هرگز بهطور کامل منتشر نمیشد. با این حال، میراث فکری او همچنان در مباحث فلسفی، اقتصادی و اجتماعی معاصر زنده است و نامش بهعنوان یکی از تأثیرگذارترین متفکران تاریخ ثبت شده است.



